تاریخچه و خصوصیات صندوقهای مشترک
آغاز فعالیت صندوقهای سرمایهگذاری به سال 1822 بر میگردد، زمانی که "ویلیام اول" دستور تأسیس «شرکت سهامی عام کشورهای اسکاندیناوی برای تسهیل در صنعت ملی» را داد. این شرکت را اولین شرکت سرمایهگذاری در دنیا تلقی میکنند. رشد و توسعه شرکتهای سرمایهگذاری در طی قرن 19 در قاره اروپا و بهخصوص انگلستان بسیار چشمگیر بود. بهصورتی که در سال 1868 شرکت سرمایهگذاری مستعمراتی واقع در لندن فعالترین و بارزترین شرکت سرمایهگذاری در دنیا محسوب میشد. در ایالات متحده، شکلگیری و حیات صندوقهای سرمایهگذاری به بعد از جنگ اول جهانی در سال 1922 بر میگردد. اولین صندوق مشترک"باز- سته" حرفه ای که سهامش به عنوان نوع جدیدی از سرمایه گذاری در وجوه(شبه وجوه)انتشار یافته بود،در سال1924 آغاز به فعالیت نموده است که به عنوان نقطه آغاز فعالیت صندوق سرمایه گذاری مشترک در نظر گرفته می شود. این صندوق ماساچوست تراست نام داشت.تا زمان بحران بازار سهام، نرخ بازده برای سرمایهگذاران بسیار اندک بود و این مسئله نه فقط به علت وجود مشکلات در بازار مالی، بلکه فقدان مدیریت کارآ نیز بود. بعد از جنگ دوم جهانی وضعیت صندوقهای سرمایهگذاری تغییر کرد بهگونهای که توانست جایگاه مهمی در بین مؤسسات مالی بهدست آورد. علت اصلی این توسعه و اهمیت، افزایش درآمد مردم، فعالتر شدن بازار سرمایه و استفاده از مدیریت حرفهای بود.
اولین صندوق مشترک فعال در بازار پول نیز در سال 1971 در امریکا توسط دو پیشگام به نامهای براون و بنت( Bruce bent&(Henry brown در شهر نیویورک در محله وال استریت ایجاد شد. ولی در اکثر سالهای دههی مزبور بهخاطر آنکه نرخهای بازار پول بسیار پایین و نزدیک به نرخ بانکها بود که توسط بانک مرکزی امریکا کنترل میشد، این صندوقها سرمایهگذاران زیادی را جذب نکردند. ولی در اواخر دهه 1970 باافزایش نرخ های بازار پول (که عمدتاً به خاطر افزایش تورم صورت گرفت) و ادامه کنترل نرخهای بانکی، صندوقهای مشترک جذابیت بیشتری یافتند و داراییهای آنها افزایش یافت.
صندوقهای مشترک غالباً در اوراق بدهی کوتاهمدت با کیفیت بالا نظیر اوراققرضه دولتی، اوراق تجاری و اوراق سپردههای بانکی سرمایهگذاری میکنند، سررسید اوراق پرتفوی این صندوق ها اکثراً کمتر از 6 ماه است و بهخاطر کوتاه مدت بودن پرتفوی، سهام این صندوقها دارای نقدینگی بالایی است و ارزش سهام آنها از نوسانهای ناچیزی برخوردار است. بهعلاوه، برخی از اینصندوقها روشی بهکار میبرند که قیمت سهام آنها قابل استرداد بهصورت ثابت است. البته هرگونه سود و بهره بهصورت منافع جداگانهای پرداخت میشود. بهخاطر آنکه ارزش سهام ثابت است، این صندوقها اجازه میدهند که مشتریان با نوشتن حواله از حساب خود برداشت کنند. هرچند که این حساب نه سپرده جاری است و نه آنکه حواله مربوط، چک محسوب میشود. درحقیقت این صندوقهای سرمایهگذاری مثل یک بانک سپردهپذیر عمل میکنند.
این صندوقها بسیار مورد توجه سرمایهگذاران قرار گرفتهاند. برای مثال، تخمین زده میشود که در امریکا در عرض 20 سال بین سالهای 1997-1977 دارایی آنها از 4 میلیارد دلار به 700 میلیارد دلاررسیده باشد. ضمناً 25 درصد انواع مختلف تمام صندوقهای مشترک را صندوقهای فعال در بازار پول تشکیل میدهند.
صندوقهای مشترک یا متقابل سرمایهگذاری چند مزیت عمده دارند:
1. تضمین اصل مبلغ سرمایه گذاری سرمایه گذاران در سبد
2. خرید و فروش سهام براساس اصول بنیادی و تکنیکی مالی
3.مدیریت حرفه ای سبد و متنوع سازی آن
4.کاهش ریسک سرمایه گذاری
5.کاهش بورس بازی غیرمنطقی
6.کاراتر شدن بازار سرمایه
7.حضور افراد حرفه ای در مجامع شرکت ها و به تبع آن تصمیم گیری و نظارت موثرتر
8.کاهش هزینه های تحلیل و کارشناسی به دلیل تقسیم شدن آن بین سرمایه گذاران
9.قدرت نقدینگی بالای گواهی های سرمایه گذاری سرمایه گذاران
10.معافیت عملیاتی برای سرمایه گذاران در این گونه سبدها
11.افزایش دید سرمایه گذاری بلندمدت
12.رونق بازار سرمایه کشور
اهداف صندوقهای سرمایهگذاری
صندوقهای سرمایهگذاری دارای دو گروه اهداف مشترک واختصاصی میباشند. اهداف عمومی و مشترک این شرکتها را میتوان در چهار هدف زیر خلاصه کرد:
1.ایجاد تنوع در سرمایهگذاری و حداقل کردن مخاطره
2. استفاده از مدیریت با تجربه و حرفهای
3. پایین آوردن هزینههای اجرایی
4. بالابردن نقدینگی در سرمایهگذاری
ضرورت ایجاد صندوق سرمایه گذاری مشترک در ایران
در بورس اوراق بهادار دو گروه افراد به سرمایه گذاری مشغولند.افرادی که حرفه ای تلقی می شوند و عمدتا شامل افراد حقوقی هستند، افرادی که غیرحرفه ای تلقی میشوند و دانش چندانی در مورد بازار سرمایه ندارند.گروه اول به طور دایم در حال تحلیل شرکت ها میباشند،اطلاعات جمع آوری می کنند و با استخدام کارشناسان متعدد به تحلیل اطلاعات می پردازند و میکوشند ارزش ذاتی سهام را محاسبه کنند،گروه دوم بدون دانش لازم در این بازار معامله می کنند. دنیا برای مقابله با این وضعیت یعنی جداکردن افراد حرفه ای از افرادی که فاقد دانش حرفه ای هستند،سرمایه گذاری غیر مستقیم در بورس را پیشنهاد می کنند.
به طورکلی به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اقتصادی توسعه نیافتگی کشورهای در حال رشد به دلیل آن است که سطح سرمایه گذاری در این کشورها در حد مطلوبی قرار ندارد و به همین دلیل افزایش درآمد وایجاد شغل با موانع بسیاری روبرو می شود. براساس آمارهای ارائه شده کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه سعی دارند سهم بیشتری از بازار سرمایه را به خود اختصاص دهند. استفاده از ابزارهای مالی جدید نظیر Futureو Option و همچنین استفاده از سرمایه گذاری غیرمستقیم (Mutual fund) میتواند جهت کاهش ریسک سرمایه گذاران بخصوص سرمایه گذاران مبتدی موثر باشد.شروع صنعت سرمایه گذاری مشترک را می توان در سال های قرن19 ردیانی نمود، اولین صندوق سرمایه گذاری مشترک در بوستون آمیکا در سال1924 شروع به کار نمود و دارایی های صندوق سرمایه گذاری مشترک در کل دنیا در پایان سال 2003 به 14 تریلیون دلار رسید که از این مبلغ7،4 تریلیون دلار در آمریکا و6،8 تریلیون دلار در کشورهای دیگر متمرکز بوده اند.57درصد دارایی های صندوق سرمایهد گذاری مشترک در آمریکا،33درصد در اروپا و10درصد دیگر در آسیا،افریقا و اقیانوسیه متمرکز است.باتوجه به نوپا بودن بورس اوراق بهادار ایران نسبت به بورس های معتبر دنیا و همچنین تک محصولی بودن ابزارهای مورد استفاده در این بازار و بالاخره مبتدی بودن بسیاری از سرمایه گذاران بخصوص سرمایه گذارانی که بعد از سال1381(توسعه فیزیکی بازار سرمایه)به جمع سهامداران پیوسته اند به منظور کاهش ریسک این قبیل سرمایه گذاران ضرورت به کارگیری سرمایه گذاری غیرمستقیم در بورس یعنی با استفاده از صندوق سرمایه گذاری مشترک توصیه می شود.
از موانع پیاده سازی و توسعه صندوق های سرمایه گذاری مشترک در ایران می توان به دو مشکل عمده زیر اشاره کرد :
1.عدم آگاهی افراد(سرمایه گذاران)از ساز و کارهای صندوق های مشترک سرمایه گذاری: برنامه ریزی، حوصله و دقت باعث می گردد تا به مرور زمان، فواید(بهره وری) این صندوق ها مشهود گشته و با کسب بازدهی متناسب در طول زمان با اعتمادی که از رونق معاملات حاصل می گردد،سرمایه گذاران به این بازار وفادارتر شده و در نهایت،رشد و توسعه بازار محقق خواهد گشت و با ایجاد جو رقابتی در بازار سرمایه خودکنترلی بازار را در جهت توسعه صنعت و کشور از طریق حقوق صاحبان سهام،محقق می سازد.
2.مدون نبودن قوانین و مقررات: باتوجه به مصوبه 25 آذر88 مجلس شورای اسلامی و تایید آن توسط شورای نگهبان در تاریخ16 دی ماه88 و ابلاغ آن جهت اجرا به دولت، با عنوان قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید به منظور تسهیل اجراء سیاست های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی فعالیت صندوق های سرمایه گذاری مشترک به طور صریح از پرداخت هرگونه مالیات و عوارض نقل و انتقال و مالیات بر درآمد معاف شده و بطور کلی قانونمند تراز گذشته تحت نظارت مستقیم سازمان بورس اوراق بهادار تهران فعالیت خواهند نمود.
در بورس اوراق بهادار تهران نیز تا تاریخ نهم دی ماه1388 ارزش صندوق های سرمایه گذاری در حدود2000 میلیارد ریال بوده که از این مبلغ درحدود 1000 میلیارد ریال مربوط به ارزش صندوق های سرمایه گذاری در سهام می باشد. همچنین تاکنون 4 صندوق در اندازه های بزرگ و با بازده تضمین شده شروع به کار نموده اند.
صندوق سرمایه گذاری مشترک ممتاز با مدیریت کارگزاری مفید نیز در شرف پذیره نویسی می باشد. این صندوق دارای بازده ثابت نبوده و تمرکز اصلی خود را بر روی سهام شرکت های بورسی قرار خواهد داد. لیکن با سابقه موفق مدیریت دو صندوق پیشین و استفاده از کارشناسان خبره انتظار کسب بازدهی معقولی را از این صندوق می توان متصور بود.
|
